YER KONTROL NOKTALARI VE KONTROL NOKTALARI (CHECKPOINT)
Aynı şekilde işaretlendirilmeleri ve aynı hassasiyette ölçülmelerine rağmen, yer kontrol noktaları (YKN) ve kontrol noktaları (Checkpoint) fotogrametrik projelerde aslında farklı amaçlar hizmet ederler. Her ne kadar gelişen teknoloji ile birlikte Havadan fotoğrak alımı sırasında her bir fotoğrafın projeksiyon merkezi koordinatları gerçek zamanlı ölçülebilse de (RTK) ya da ofiste yapılan bir hesaplama sonrası GNSS verileri olabildiğince hassas elde edilebilse de Yer Kontrol Noktaları halen uçuş sonrası yapılan dengeleme işlemlerinde kullanılmaktadır. Bunun temeldeki amacı: RTK ölçüleri sırasında farklı dış etkiler yüzünden bir sinyal kesilmesi veya kalitesinin bozulması durumunda yer kontrol noktalarının hassas georeferanslama için sizin sigortanız olmasıdır, diğer bir deyişle yer kontrol noktaları herhangi bir nedenle RTK ölçülerinde kısmen de olsa yaşanabilecek bir problemin telafisi anlamındadır. Aslında yapılan çalışmalara da bakıldığında, yer kontrol noktalarının kullanıldığı projelerin hassasiyetlerinin her zaman sadece RTK ya da PPK verileri ile işlenen projelerden daha iyi olduğu gözlenmiştir.
Yer kontrol noktasının işlev ve dağılımını daha iyi anlamak için, üstüne ağırlık konulması gereken bir masayı hayal edin. Ağırlıklar eşit olarak dağıtılmazsa masa devrilir ve çok uzak mesafelerde dağılırsa denge zayıf olur. Eşit olarak dağıtılmış GCP’ler size güçlü bir model sağlar. Alan ne kadar büyük ve karmaşık olursa, o kadar çok GCP’ye ihtiyaç duyulur. RTK veya PPK donanımlı drone’larla uçarken, bu kadar çok GCP’ye ihtiyacınız olmaz yani güvenilir bir RTK ya da PPK sistemi size yer kontrol noktası sayısının düşürülmesinde büyük avantaj sağlar. Genel kabule göre ölçülen yer kontrol noktalarının doğrulukları projede hedeflenen doğruluğun en az 3 katı olmalıdır.
Kontrol noktaları (Checkpoint) ise yer kontrol noktaları ile işaretleme ve ölçümleri olarak aynıdır , aralarındaki fark yer kontrol noktaları sizlere hassas bir georeferanslama sağlarken kontrol noktaları ise size projenin hassasiyeti konusunda bilgi verir. Yani bir projede YKN’ler konum hassasiyeti sağlarken kontrol noktaları bu hassasiyetin hesaplanmasında kullanılır.
Genel olarak yapılan yaygın hata; planlama sonucu sayısı ve dağılımı belirlenen yer kontrol noktalarının dengelemede kullanılmasından sonra bu noktalardan 3-4 adedinin checkpoint olarak tekrar dengelemeye sokularak buradan gelen sonuçlara göre bir analiz yapılmasıdır.
Yer kontrol noktalarının sayısı ve dağılımı bir fotogrametrik blokta doğruluğu direk etkiler, bu noktaların checkpoint olarak seçilmesi durumunda bu nokta artık dengelemede kullanılmayacağı için bazlar büyüyeceğinden doğruluk da etkilenecektir, burada checkpoint olarak belirlenen noktanın kalıntı hatalarının yüksek gelmesi ve checkpoint’lerin RMS’lerinin yüksek gelmesinin sebebi blok içi doğruluğun iyi olmaması değil yer kontrol noktalarının dağılımının bozularak sayısının azalması da olabilir. Böyle bir hesaplama bizi yanlış sonuçlara götürebilir.
Burada uygulanması gereken yöntem yeter sayıda yer kontrol noktası planladıktan sonra blok içinde düzgün dağılmış ek kontrol noktaları tesis etmektir, şekilde gözüktüğü gibi mavi noktalar planlanan yer kontrol noktaları iken turuncu etiketli noktalar kontrol noktalarıdır. Bu noktalar dengelemede Checkpoint olarak tanımlanacak ve bunların kalıntı hataları ve karesel ortalama hataları ayrı olarak hesaplanacaktır. Planlanan yer kontrol noktalarında bir eksilme olmayacağı için dengeleme sonucu gelen değerle ve yapılan kontroller sonucu elde edilen değerler daha güvenilir olacaktır.
Havai nirengi sonuçlarının doğruluk sonuçları aşağıdaki yöntemlerden biri kullanılarak değerlendirilecektir:
- Kontrol noktalarının havai nirengi sonucu hesaplanan koordinatları ile, aynı noktaların arazide yapılan GNSS gözlemleri sonucu elde edilen koordinatlarının karşılaştırılması;
- Kontrol noktalarının stereo görüntülerden okunan koordinatlarının yine aynı noktaların arazide yapılan GNSS gözlemleri sonucu elde edilen koordinatlar ile karşılaştırılması.
Volkan PASİNLİ – Harita Mühendisi
