Ondülasyon Nedir?

Jeoit ondülasyonu jeoit yüksekliğinin yani “N” değerinin diğer adıdır. Burada adı geçen ondülasyon; dalgalanma, dalgalar gibi yükselme ve alçalma anlamına gelen latince kelimeden türemiştir. Jeoit ise, durgun deniz yüzeyine çakışık olduğu varsayılan sayısız eş potansiyelli yüzeyden biridir. Eş potansiyelli yüzeyler yükseklik ölçmede referans alınabilecek en ideal yüzeyler olup, durgun deniz yüzeyine en yakın yüzey olması jeoidi bu anlamda önemli kılar. Elipsoit yüksekliklerinden fiziksel topoğrafik yüksekliklere geçiş için jeoit modeline ihtiyaç vardır. Herhangi bir noktada GNSS ile elipsoit yüksekliği (h) ölçüldüğünde, noktanın fiziksel yüksekliğini (H) bulmak için o noktada jeoit yüksekliği yani ondülasyon kestirilmekte ve basit aritmetik işlem ile (H = h–N) noktanın fiziksel yüksekliği hesaplanabilmektedir.

Ondülasyon değeri dünyada ± 100 metre arasında değişir. En büyük pozitif değerine Kuzey Atlantik ve Endonezya civarında ulaşırken, en küçük (negatif) değeri ise Hindistan’ın güneyine rastlar. Bu değerler çok gibi görünse de aslında Yeryuvarının ortalama yarıçapı düşünüldüğünde bu değişim yüzbinde bire karşılık gelir. Ülkemizde ise pozitif olarak 18-40 metre mertebesindedir.

Ondülasyon değerini belirlemek için farklı yöntemler kullanılır. Bu yöntemler Astro-jeodezik, gravimetrik, GPS/Nivelman ve Hibrit olarak sıralanabilir. Ülkemiz için halihazırda kullanılan en güncel jeoit modelinin ismi; Türkiye Jeoit Modeli-2020 (TG-20)’dir.

TG-20’nin mutlak doğrulaması, ülke genelinde jeoit eğiminin hızlı değiştiği bölgelerde 7 farklı test profilinde eş zamanlı olarak elde edilen 278 GPS/Nivelman noktasında yapılmıştır. Farkların standart sapmasının 3 cm’den iyi olduğu deklare edilmiştir. Kapsamlı bir doğruluk araştırması yapılamamasına karşın, KKTC için söz konusu doğruluğun 4-5 cm. olduğu değerlendirilmektedir.

Harita Genel Müdürlüğünce TG-20 jeoit modelinin 1 ve 5 yay dakikası olmak üzere iki versiyonu hazırlanmıştır. 5 yay dakikası yani düşük çözünürlüğe sahip model bedelsiz olarak tüm kullanıcılara açıktır. 1 yay dakikası çözünürlüğüne sahip model ise, yürürlükteki mevzuat gereği kamu kurum ve kuruluşları ile Web Coverage Service (WCS) üzerinden bedelsiz olarak paylaşılabilmektedir. Ondülasyon değerleri nokta veya 1/100.000 ölçekli pafta bazında da ücretli olarak yine Harita Genel Müdürlüğünce karşılanmaktadır.