Yeni SHT-İHA Talimatı: Drone Operasyonlarında Yeni Dönem

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından 30 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan yeni İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı, Türkiye’deki sivil drone operasyonlarının kurallarını kapsamlı biçimde yeniledi. Düzenleme; araç sınıflarından pilot lisanslarına, uçuş izinlerinden otonom operasyonlara ve yazılım sertifikasyonuna kadar sektörün hemen her tarafını ilgilendiriyor.

Yeni Talimatın en önemli değişikliği, uçuş yetkisinin yalnızca drone’un ağırlığına göre belirlenmemesi. Araç ağırlığı teknik sınıfı göstermeye devam ederken, operasyonun niteliği, pilotun lisans seviyesi ve uçuşun gerçekleştirileceği bölge yetkilendirmenin temel unsurları hâline geliyor. Böylece aynı drone, yapılan göreve göre farklı lisans ve izin şartlarına tabi olabilecek.

Araç sınıfları M0, M1, M2 ve M3 olarak yenileniyor

Önceki sistemde kullanılan İHA0, İHA1, İHA2 ve İHA3 adlandırmaları yeni dönemde M0, M1, M2 ve M3 olarak değişiyor. M0 sınıfı 500 gram dâhil 4 kilograma kadar, M1 sınıfı 4 kilogram dâhil 25 kilograma kadar, M2 sınıfı 25 kilogram dâhil 150 kilograma kadar, M3 sınıfı ise 150 kilogram ve üzerindeki araçları kapsıyor. Bu sınıflandırma kayıt, teknik uygunluk ve uçuşa elverişlilik işlemlerinde kullanılacak.

Burada 500 gramın altındaki araçlar için önemli bir ayrıntı bulunuyor. Bir drone’un yalnızca 500 gramdan hafif olması otomatik olarak muafiyet sağlamıyor. Lisans ve kayıt yükümlülüğünden muaf olan Basit İHA’nın, tasarımı gereği 10 metre yatay yarıçap ve 20 metre dikey yükseklikten oluşan uçuş zarfını aşamaması gerekiyor. Bu sınırların dışına çıkabilen 500 gram altı araçlar M0 hükümlerine tabi olacak.

Pilot lisanslarında P0, P1 ve P2 dönemi

Yeni lisans yapısı araç sınıfından bağımsız olarak operasyon türüne göre belirleniyor. P0 lisansı, ticari amaç taşımayan ve görsel görüş hattında gerçekleştirilen amatör uçuşları kapsıyor. P1 lisansı, görsel görüş hattındaki ticari operasyonlar için düzenleniyor. P2 ise BVLOS olarak adlandırılan görüş hattı dışı uçuşlar, otonom operasyonlar, kalabalık veya insan üstü uçuşlar, taşıma faaliyetleri ve diğer yüksek riskli görevleri kapsayan en geniş lisans seviyesi olarak tanımlanıyor.

P0 kapsamındaki uçuşlar gündüz, görsel görüş hattında, azami 120 metre yükseklik ve 3.000 metre görüş mesafesi veya yatay uzaklık sınırları içinde gerçekleştirilebilecek. P1 lisansında da aynı temel uçuş zarfı geçerli olacak; ancak uygun donanım ve görünürlük şartları sağlandığında gece operasyonu yapılabilecek. P2 operasyonlarının uçuş zarfı ise koridor veya tahsisli hava sahası hacmiyle tanımlanacak ve görevin niteliğine göre ek şartlar uygulanacak.

Lisans süreci iki aşamadan oluşacak. Eğitim ve sınavı başarıyla tamamlayan aday adına diploma lisansı KDM-ORG üzerinden düzenlenecek. Fiilen uçuş yapmaya yetki veren operasyonel lisans ise diploma lisansı alındıktan sonra KDM-ERP üzerinden alınacak. Bu nedenle yalnızca eğitimi tamamlamak ve diploma lisansına sahip olmak uçuş yetkisi için yeterli olmayacak.

Uçuş süreçleri İHATTYS üzerinden yönetilecek

Yeni sistemin merkezinde İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi, yani İHATTYS bulunuyor. Kullanıcı kaydı, uçuş bildirimi, operasyonel yetkilendirme, uçuş izni, hava sahası tahsisi ve kısıtlanmış bölgelere ilişkin işlemlerin bu platform üzerinden yürütülmesi planlanıyor. P0 ve P1 pilotları uçuş öncesinde güncel hava sahası ve trafik durumunu kontrol edecek; P2 kapsamındaki operasyonlarda ise uçuş bildirimi ve uçuş sonu gerçekleşme kaydı gibi ek işlemler yapılacak.

Hava sahası İHATTYS haritasında yeşil, kırmızı ve turuncu bölgelerle gösterilecek. Yeşil bölgelerde belirlenen irtifa ve şartlar altında ayrıca operasyonel izin alınmadan uçuş yapılabilecek. Kırmızı bölgeler ilgili kurumlarca uçuşa kapatılan ve özel izin şartlarına tabi alanları gösterecek. Turuncu bölgeler ise bir kullanıcı lehine uçuş izni veya hava sahası tahsisi bulunan alanlar olacak. Yeşil, kırmızı ve turuncu bölgelerin dışında kalan sahalarda da uçuş izni gerekecek.

SHGM, İHATTYS’in en kısa sürede devreye alınacağını belirtiyor. Sistem devreye alınıp ayrıca duyurulana kadar, İHATTYS üzerinden yürütülmesi planlanan kayıt, bildirim, izin ve yetkilendirme işlemlerinde geçiş hükümleri uygulanacak. Bu nedenle her operasyon öncesinde güncel SHGM duyurularının kontrol edilmesi önem taşıyor.

Otonom ve BVLOS operasyonlar için daha açık kurallar

Talimat, pilotun anlık müdahalesi olmadan önceden programlanmış görev profiliyle yapılan uçuşları otonom operasyon olarak tanımlıyor. Bu operasyonların P2 lisansı ve SHGM’den alınacak operasyonel yetkilendirme ile gerçekleştirilmesi gerekiyor. Operasyon el kitabında görev profilinin, acil durum senaryolarının ve insan müdahalesinin hangi koşullarda devreye alınacağının da ayrıntılı biçimde açıklanması isteniyor.

Uzun mesafeli, BVLOS ve otonom görevler için İHA koridorları oluşturulabilecek. Bu koridorlar enerji hattı ve boru hattı denetimi, geniş alan haritalama, tarımsal izleme, güvenlik ve lojistik gibi operasyonların daha düzenli biçimde yürütülmesine imkân sağlayabilir. Ancak P2 yalnızca ileri seviye pilot lisansı anlamına gelmiyor. P2 kapsamındaki uçuşların, Talimatta belirtilen şartları sağlayan bir çok hafif hava aracı işleticisi veya genel havacılık işleticisi bünyesinde gerçekleştirilmesi gerekiyor.

Drone ve yazılımlar için yeni teknik gereklilikler

Yeni düzenleme pilotlar kadar üretici, ithalatçı, distribütör ve yazılım sağlayıcıları da ilgilendiriyor. Basit İHA dışındaki kayıt kapsamındaki araçlarda uzaktan tanımlama sistemi, coğrafi sınırlama özelliği, İHATTYS bağlantısı ve seri numarası doğrulaması gibi teknik gereklilikler bulunacak. Araçların, pilot lisansı ve izin verilen bölgeye göre tanımlanan uçuş zarfının dışına çıkmasını engelleyen geofence işlevine sahip olması öngörülüyor.

Bunun yanında İHATTYS üzerinden iletilecek uçuş zarfı daraltma, güzergâh değiştirme, iniş veya uçuşu sonlandırma komutlarını uygulayabilen bir uyum yazılım modülü gerekecek. Uçuş kontrol yazılımları, kontrol istasyonu yazılımları ve çoklu İHA komuta yazılımları da SHGM yazılım sertifikasyonuna tabi olacak. Bu nedenle bir aracın yeni sisteme uyumu değerlendirilirken yalnızca donanım özelliklerine değil, yazılım sürümüne ve entegrasyon durumuna da bakılması gerekecek.

31 Temmuz 2027 geçiş sürecinin son tarihi

Talimat yürürlüğe girmeden önce edinilmiş araçların kayıt, uzaktan tanımlama, geofence, uyum yazılım modülü, yazılım sertifikasyonu ve İHATTYS entegrasyonu bakımından yeni sisteme uyarlanması için 31 Temmuz 2027 tarihine kadar süre tanınıyor. Gerekli dönüşümü tamamlamayan araçlar, uyum sağlanıncaya kadar Türk hava sahasında kullanılamayacak.

Mevcut pilot belgeleri de yeni lisans sistemine dönüştürülecek. İHA0 sertifikası sahipleri ile kayıtlı İHA0 kullanıcılarının P0 intibak eğitimini KDM-ORG üzerinden tamamlaması gerekecek. İHA1 sertifikaları P1 lisansına, İHA2 ve İHA3 lisansları ise P2 lisansına dönüştürülecek. Kazanılmış haklar korunacak ve mevcut uçuş tecrübesi ile iniş-kalkış kayıtları yeni lisans seviyesine kredilendirilecek.

Geçiş tarihi yalnızca Talimat yürürlüğe girmeden önce edinilmiş araçlar için uygulanıyor. 30 Temmuz 2026 tarihinden sonra edinilen araçlarda kayıt yükümlülüğü, aracın edinildiği tarihte başlıyor. Dolayısıyla yeni alınan araçların kaydı için 31 Temmuz 2027’ye kadar bekleme hakkı bulunmuyor.

Kurumsal İHA kullanıcıları nasıl hazırlanmalı?

Kurumsal kullanıcıların ilk olarak mevcut İHA envanterini yeni M0-M3 sınıflarına göre güncellemesi gerekiyor. Her araç için edinim tarihi, seri numarası, yazılım sürümü, mevcut kayıt durumu ve teknik uyumluluk bilgileri birlikte tutulmalı. Araçların Remote ID, geofence, uyum modülü ve yazılım sertifikasyonu durumu üretici, ithalatçı veya yetkili distribütörle doğrulanmalı.

Pilot belgeleri ve görev türleri de birlikte değerlendirilmelidir. Ticari VLOS, BVLOS, otonom, kalabalık üstü veya taşıma operasyonlarının her biri farklı yetki ve hazırlık gerektirebilir. P2 kapsamına giren projelerde pilot lisansının yanında işletici statüsü, operasyon el kitabı ve operasyonel yetkilendirme süresi de proje planına eklenmelidir.

Yeni sisteme uyum için son tarihi beklemek yerine envanter, pilot yetkinlikleri ve operasyon süreçleri şimdiden gözden geçirilmelidir. Özellikle yeni araç yatırımlarında yalnızca uçuş performansına değil, Türkiye’de uygulanacak uzaktan tanımlama, geofence, yazılım sertifikasyonu ve İHATTYS entegrasyonu gibi şartlara da dikkat edilmesi önemlidir.

Drone operasyonlarında daha dijital ve izlenebilir dönem

Yeni SHT-İHA Talimatı, Türkiye’deki drone faaliyetlerini yalnızca araç ağırlığı üzerinden değerlendiren yapıdan çıkararak operasyon riski, pilot yetkinliği, hava sahası durumu ve teknik uyumluluğu birlikte ele alan bir modele taşıyor. P0, P1 ve P2 lisans sistemi, İHATTYS, otonom operasyon çerçevesi ve yazılım sertifikasyonu sektörün çalışma biçimini önemli ölçüde değiştirecek.

Atay Mühendislik olarak yeni düzenlemelerin kurumsal drone operasyonlarına etkilerini yakından takip ediyoruz. İHA projeleriniz, ürün uyumluluğu, eğitim planlaması ve operasyon ihtiyaçlarınız hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Kaynak: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA)