Fotogrametrik yöntemle üretilecek harita yapımında günümüzde gelişen teknolojisi ile birlikte Drone ve İnsansız Hava Araçları kullanımı ihtiyaç olan ve yapılacak olan işin boyutuna göre tercih edilip, her geçen gün artmakta ve kullanıcının zaman ve maliyet açısından kullanımını büyük ölçüde arttırmaktadır. Atay Mühendislik olarak amaca yönelik kullanıma göre Yetkili satıcısı olduğumuz  Quantum Systems, DJI markaları ile Drone, Sabit kanatlı VTOL iha, kamera çözümlerini sunmaktayız.

Yer Kontrol Noktası (YKN): Harita yapımında dayanak noktası olarak kullanılan, koordinatları ve kotları hassas olarak tespit edilmiş, yeryüzünde fiziksel olarak belli işaretlerle belirlenmiş noktalardır.

GNSS destekli fotogrametrik nirengi yöntemlerinde; hesaplamalar için oluşturulan bloğun köşelerinde ve bloğun oluşturulmasında çapraz kolonlar kullanıldıysa çapraz kolonların baş ve sonlarında en az ikişer adet YKN tesis edilir. Bu noktalara ek olarak, bloğun kenarlarında ve içerisinde Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği (BÖHHÜY) ile belirlenen yerlerde ve sayıda YKN oluşturulur. Klasik fotogrametrik nirengi yöntemi kullanılacak ise blok çevresinde fotoğraf çekim bazının iki katı, blok içinde de bazın dört katı aralıkları geçmeyecek şekilde en az birer adet YKN oluşturulur. Bu noktaların koordinatları ve yükseklikleri C3 derece ağ noktaları niteliğindedir. Bir blokta, kullanılan YKN sayısının en az %30’u kadar ve bu sayı hiçbir şekilde dört adetten az olmamak kaydıyla denetleme noktaları tesis edilir. Proje alanındaki TUTGA, C1 ve C2 derece ağ noktalarından BÖHHÜY tarafından uygun görülenler denetleme noktası olarak alınır. Özellikle drone ile yapılan uçuşlarda, YKN’lerin alanın en yüksek ve en alçak yerlerinde, merkezde ve köşelere yakın bölgelerde atılmasına, gerekmedikçe doğrusal bir hat şeklinde tesis edilmemesine dikkat edilir.

Fotogrametrik uçuşlar ister uçak isterse insansız drone ile yapılsın, modelin doğruluğunu bağımsız olarak teyit etmek amacıyla YKN’lere ek olarak mutlaka denetleme noktaları da (Checkpoint) kullanılmalıdır. Denetim noktaları, geniş alanlarda ve uzun mesafelerde, oluşturulan modelin gerçek dünyayı ne kadar temsil ettiğinin bir göstergesidir. Bu husus modelden elde edilecek hacim hesapları, yapısal ölçümleri ve inşaat aşamalarının izlenmesi uygulamalarında çok önemlidir. Denetim noktaları bazı alanlarda bir sorunun varlığına işaret ediyorsa, YKN’lerin yeniden düzenlenmesi ve gerekirse ölçülmesi, analiz parametrelerinin gözden geçirilmesi ve daha önemlisi müteakip yapılacak uçuşlarda karşımıza çıkabilecek potansiyel hata kaynakları için bize önemli bilgiler sunar.

YKN koordinatlarını belirlerken ortometrik yükseklik elde etmek için Harita Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan en güncel model olan TG20 jeoit modelinden ondülasyon değeri kestirilebilir. Kestirilen bu değerin elipsoit yüksekliğinden çıkartılması ile ortometrik yüksekliğe dönüştürülmüş olur.

Drone tarafından toplanan verilerle ilgili iki tür doğruluk söz konusudur; Rölatif ve Mutlak doğruluk. Öncelikle, bu iki doğruluk arasındaki farkı anlamak önemlidir.

Rölatif Doğruluk: Rölatif doğruluk, veri kümesi içindeki ölçümlerin birbirine göre kesinliğini ifade eder. İncelenen alan içerisinde farklı nokta veya zamanlarda alınan ölçümlerin tutarlılığına odaklanır. Yani bir proje içindeki noktaların birbirine göre ne kadar doğru olduğudur. Örneğin, iki binanın havadan araştırıldığını düşünün. Görüntülerdeki binalar arasındaki ölçümler gerçek dünyadaki ile aynı olsaydı projenin göreceli doğruluğu yüksek olurdu. Rölatif doğruluk genellikle yerden örnekleme mesafesinin bir ila üç katı arasında olacaktır.

Mutlak Doğruluk: Mutlak doğruluk, drone tarafından alınan ölçümlerin gerçek dünya koordinatlarını ne kadar yakından yansıttığını ifade eder. Toplanan verilerin Dünya yüzeyindeki gerçek konumları ve özellikleri ne kadar doğru temsil ettiğinin ölçüsüdür. Örneğin, yeniden oluşturulan modelde bir yolun konumu Dünya üzerindeki gerçek konumuna yakınsa bu durumda mutlak doğruluk yüksektir. Hassas bir şekilde ölçülen YKN’lerin eklenmesi veya RTK/PPK drone’ların kullanılması, mutlak doğruluğu büyük ölçüde artıracaktır.

YKN tesisinde zaman ve maliyet hususlarının doğru sonuç açısından değerlendirilmesi önemlidir. Proje gerekliliğinden daha çok YKN tesis etmek daha avantajlıdır ya da daha az atmak zaman ve iş gücünü düşürür düşüncesiyle değil optimum koşullarda her açıdan değerlendirilip kullanılmalıdır. Örneğin, teknik olarak birçok yazılım için atılacak 3 YKN yeter gibi görünse de, emniyetli tarafta kalmak için en az 5 YKN tesis etmek daha doğru olacaktır. Sonuçta eğer YKN koordinatı doğru ve hassas bir ölçümle belirlense bile bu doğruluk değeri YKN yakın çevresinde doğru olacak, YKN’den uzaklaştıkça modele faydası azalacaktır.

Dezavantajları:

• İş gücü ve zaman: Arazide YKN tesis edilmesi ve üzerinde hassas konum için GNSS ölçümü yapılması için zaman ayrılmalıdır.
• Ulaşım: YKN tesis edilecek bölgeye ulaşım her zaman kolay olmayabilir. Özellikle, yollara uzak veya engebeli ve çamurlu arazilerde noktaya ulaşım güçleşir.
• Doğru YKN Tesisi: Doğruluk, büyük ölçüde sahada işi yapacak olan ekibin YKN’leri tesis etme konusundaki uzmanlığına bağlıdır. Fotoğraflarda kolaylıkla görünecek büyüklükte bir işaretin ve arazinin rengi ile zıt renklerde plaka veya boya kullanılması, rüzgârda uçmayacak şekilde yere sabitlenmesi de önem arz eder.

RTK Modüllü Drone’lar, Gerçek Zamanlı Kinematik (RTK): Kullanılan Drone’da RTK Modülü olması, CORS ağlarına internet üzerinden erişim sağlayarak, hassas konum belirleme uygulamalarında santimetre düzeyinde konum belirlemeye olanak sağlar. RTK Modülü sahada atılacak YKN sayısının azaltılması imkânı verir. Anlık düzeltmeler ile veri toplamayı hızlandırır ve doğru sonuçlar almanızı sağlar.

Dezavantajları:

Menzil: RTK, bir baz istasyonuna veya CORS ağına sürekli bağlantı gerektirir ve çalışma aralığını sınırlar.

Erişim Sorunları: Kentsel yerleşim alanlarında, yoğun bitki örtüsüne sahip bölgeler ile jammer aktif olan yerlerde sinyal kesintileri yaşanabilir. Kesintilerin fazla olması, uçuştan elde edilecek verilerde kaybı da beraberinde getirecektir.

PPK nedir ve nasıl çalışır?

PPK (Post-Processing Kinematic) hassas konumlandırma teknolojisi, GNSS konum düzeltmesini gerçek zamanlı olarak drone uçuşu sırasında değil, uçuşun sonunda gerçekleştirir. PPK iş akışında baz istasyonu ve gezici üniteler herhangi bir hesaplama yapmadan GNSS ham verilerini (RINEX formatındaki gözlem dosyası: *.24o, *.24n, *.24p vb.) kaydeder. Toplanan veriler, saha çalışmasının sonuna kadar kontrol ünitesinde veya alıcıda saklanır. Bu veriler daha sonra yazılımlarla işlenir ve düzeltmeler verilere uygulanır.

Avantajları:

Erişim: Gerçek zamanlı iletişim ihtiyacını ortadan kaldırarak görev planlamasında daha fazla esneklik sağlar.

Santimetre Düzeyinde Doğruluk: Kullanılan yazılımın da yeteneği ile yüksek doğruluk sağlar. Process işlemleri farklı ayarlarla birçok kez tekrarlanabilir.

Dezavantajları:

İşlem Sonrası Ofis İşlemleri: Hesaplamalar uçuşların gerçekleşmesinden sonraki bir zamanda yapıldığı için ilave süreye ihtiyaç duyulur.

Ekipman Maliyeti: PPK işlemi sırasında dronelar ile kullanılabilecek PPK işlem yazılımlarına gereksinim vardır. Bununla birlikte koordinatı bilinen nokta için statik veri toplayabilen ve doğru çözümler sunan GNSS alıcısı kullanımı gerekmektedir.

Drone ile görüntü işleme yazılımı (Atay Mühendislik olarak yetkili distribütörü olduğumuz Pix4D yazılımı ile çözümler sunuyoruz), uygulanacak değerlendirme stratejileri ve analiz aşamalarının doğru yapılması elde edilecek doğrulukları etkileyecektir.

Zeyd GÜL