Batimetri olarak isimlendirilen ölçümler önceden belirlenen doğrultular üzerinde ve belirli mesafe aralıklarla yapılır. Su yüzeyine dik (çekül doğrultusunda) yapılan derinlik ölçmelerine hidrografide iskandil denir. Elde edilen derinlik değerleri bir haritaya işlenmeden önce yönteme, alete ve su ortamına bağlı olarak düzeltmeler uygulanır ve daha sonra ortak bir su seviyesine indirgenir.

İskandil ölçüm teknikleri; klasik ve modern yöntemler olarak iki gruba ayrılabilir. Klasik yöntemler; latalardan, ucunda metal bir ağırlıkla kullanılan ip veya makaralı tellerle yapılan, insan kaynaklı hataların sıklıkla mevcut olduğu, doğruluğu kısmen düşük olan ve günümüzde pratikte çok az kullanılan metotlardır. Modern yöntemler ise; ses dalgalarının su içinde yayılma ve yansıma özelliğinden yararlanılarak yapılan akustik, yandan taramalı sonar, sığ sularda kullanılan LİDAR ve uydu görüntülerinin işlendiği multispektral teknikler olarak sayılabilir.

Batimetrik ölçümler genel olarak hidrografik ölçümlerin bir konusu olup, günümüzde çoğunlukla tek veya çok bimli echosounder (iskandil) cihazları ile yüksek çözünürlük ve hassasiyette yapılabilmektedir. Toplanan verilerle deniz/su derinlik yani batimetri haritaları istenen ölçekte (Örn: 1/1000) hazırlanır. Tüm derinlik değerleri, değişken olan su seviyesinden ülkemizde kullanılan yükseklik datumuna yani Türkiye Ulusal Düşey Kontrol Ağı (TUDKA)’na indirgenir.

Gerek Hassas Nokta Konumlama (Precise Point Positioning-PPP) gerekse Bağıl Konum Belirleme (Network Real Time Kinematik-RTK) olsun GNSS sistemleri sayesinde hidrografik ölçümlerde konumlandırma hassasiyeti cm mertebesine inmiştir. Bu sayede; klasik tekniklere göre insan kaynaklı hatalar en aza indirgenmekte, akarsu, göl, liman, marina ve iskele gibi kıyı yapıları için güncel deniz topoğrafyasının belirlenmesi ve seyir güvenliği için gerekli olan batimetrik ölçümler hızlı, güvenilir ve hassas bir şekilde gerçekleştirilebilmektedir.

Ölçümlerde kullanılan yardımcı yazılımlar sayesinde; IHA görevlerinde olduğu gibi rota planlaması yapılabilmekte, KML veya SHP formatında farklı bir yazılımda hazırlanmış görev misyonları yüklenebilmekte, Geofence ya da waypoint tanımlanarak istenen rota ve alanda çalışılabilmektedir. Bir tablet üzerinden; derinlik bilgisi, deniz aracının hızı, batarya seviyesi, GNSS konumlama durumu gibi birçok bilgi de anlık izlenebilmektedir. İstenirse görev yarıda kesilerek deniz aracı manuel olarak kontrol de edilebilir.

Tersus TheDuck GNSS Destekli İnsansız Su Aracı (Unmanned Surface Vehicle-USV), sahip olduğu echo sounder ve diğer yardımcı donanımlarla birlikte teknik özellikleri tabloda görülebilir;

Yardımcı yazılımların bize kazandırdığı bir başka kolaylık da, toplanan batimetri verisi baştan sona izlenebilmekte, kaba hatalı veriler ister tek tek isterse otomatik olarak topluca temizlenebilmekte, bir çok veri formatında (CSV, CAD, TXT, KML, DXF, PNG, TSL3) çıktı alınabilmektedir. Deniz aracının üzerine takılan GNSS alıcısı sayesinde derinlik değerleri hassas konum bilgisi (enlem-boylam, kartezyen veya projeksiyon koordinatlar) ile birleşmektedir.

Ayhan CİNGÖZ