Merhaba, bu hafta blog yazımızda sizlere Gnss veri analizi yazılımı konusunu açıklayacağız.
GAMIT/GLOBK Gnss veri analizi yazılımı ne amaçla kullanılır?
Yazılımla, GNSS nokta veya istasyonlarında toplanan GNSS gözlemleri kullanılarak hassas koordinat ve hız hesabı, koordinat zaman serilerinin üretilmesi, deprem anı ve deprem sonrası deformasyonların tespiti, atmosferik gecikme, uydu yörüngeleri ve Yer Dönme Parametrelerinin kestirimi gerçekleştirilir. GAMIT, GLOBK ve TRACK başta olmak üzere birçok alt modül ile fortran ve c dillerinde yazılmış yardımcı programlardan oluşan yazılım, temelde Yerkabuğu deformasyonlarının GPS ölçüleriyle belirlenmesi amacıyla geliştirilmiştir.
GAMIT/GLOBK hangi işletim sisteminde çalışıyor?
Halihazırda Linux ve MacOS işletim sistemlerinde çalışıyor. Aslında X-Windows destekleyen tüm UNIX tabanlı sistemlerde çalışır. Windows’taki gibi alışılagelen grafiksel kullanıcı dostu bir arayüze sahip değildir. Komut satırından çalışıldığından ilk başlayanlar için farklı görünür. Eğer standart linux sürümünde otomatik olarak yüklenmemişse; fortran derleyici/compiler (gfortran), C derleyici (gcc) ve X11 kütüphane dosyaları (libX11.a, libX11.so, libX11.dylib, libX11.la, libX11.dll.a, Xlib.h) ayrıca yüklenmelidir.
GAMIT/GLOBK Gnss veri analizi yazılımı kim tarafından geliştirilmiştir?
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT), Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi (CfA), Scripps Okyanus Bilimleri Enstitüsü (SIO) ve Avustralya Ulusal Üniversitesi (ANU) tarafından geliştirilmiş bir GNSS analiz yazılımıdır. Birçok kurum ve kuruluş da yazılımın ve kullanılan modellerin geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır. Finansmanı ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) tarafından sağlanmaktadır. GAMIT: “GNSS At MIT”, GLOBK ise “GLOBAL Kalma Filter” anlamında kısaltma olarak kullanılır.
GAMIT/GLOBK ücretli mi, nereden indirebilirim?
Kamu kurumları, üniversiteler ile bilimsel ve akademik araştırmalar yapan kuruluşlar tarafından ücretsiz olarak kullanılabilir. (http://geoweb.mit.edu/gg/license.php). Ticari amaçlarla kullanmak için ise, https://tlo.mit.edu/technologies/gamit adresinden ücretli lisans için başvurulması gerekir.
GAMIT/GLOBK PPP mi Bağıl Çözüm mü yapıyor?
Bağıl çözüm yöntemini kullanır. Yani eş zamanlı ölçüm yapan ve referans noktası olarak kullanılacak başka istasyon verilerinden yararlanılır. Böylece ortak uydu çiftlerinden yararla birçok ortak hatalar çözüme ihtiyaç duyulmadan elimine edilir. PPP ise Hassas Konum Belirleme yöntemi olup, hassas uydu ve saat düzeltmelerinin kullanıldığı ve başka bir referans noktasına ihtiyaç duyulmayan bir konumlama tekniğidir.
GAMIT/GLOBK güncellemek için ne yapacağım?
İki çeşit güncelleme mevcuttur. Birincisi versiyon güncellemesi (genelde bir-iki yılda bir yapılıyor), ikincisi ise aynı versiyonda gerekli tablo değerlerinin (Yer Dönme Parametreleri gibi) güncellemeleridir ki genelde ayda bir yapılır. Yazılımın bulunduğu ftp sitesine bağlanarak versiyon kontrol edilir, en son tarihli incremental_updates güncelleme dosyası indirilir ve kurulur.
GAMIT/GLOBK tüm RINEX formatlarını işleyebiliyor mu?
RINEX2, RINEX3 ve RINEX4 tüm formatları destekler. Bilindiği üzere RINEX gözlem dosyaları kısa (Versiyon2) ve uzun (Versiyon3/4) yapıda isimlendirilir. Yazılım uzun isimleri (Örn: ANK200TUR_S_20231930000_01D_30S_MO.crx.gz) otomatik olarak kısa isme çevirerek (ank21930.23o) kullanır.
GAMIT/GLOBK ile veri işlerken en çok neye dikkat etmem gerekir?
En çok dikkat edilmesi gereken bilgi, GNSS ölçüsü yapılan noktaya ait alıcı ve anten bilgileri (IGS kodları) ile anten yüksekliğinin “station.info” dosyasına doğru girilmesidir. Örneğin Tersus GeoBee30 referans istasyonu için; Alıcı: “TERSUS DAVID30” ve Anten: “TRSAX4E02” girilmelidir.
GAMIT/GLOBK tek seferde kaç nokta/istasyon verisini analiz edebilir?
Aynı anda en fazla 99 nokta/istasyon verisini analiz edebilir. Ancak nokta sayısı arttıkça process süresi çok daha fazla uzayacağı için 50 istasyon ile sınırlandırıp, fazla istasyonları gruplandırarak paralel process yapılması daha uygun olur. Gruplar içerisinde ortak istasyonların bulunması, gruplar arasındaki bağlantıyı sağlayacaktır.
GAMIT Modülü ne yapar?
GNSS faz ve pseudorange (ham uydu-alıcı uzaklığı) gözlemlerini analiz ederek bağıl konumlama ile nokta/istasyon ve uydu yörüngelerinin üç boyutlu konumlarını, atmosferik gecikme miktarlarını ve Yer Dönme Parametrelerini kestirir. Çıktı olarak, ağ çözüm vektörü ve ilgili kovaryans matrisi üretilir.
GLOBK Modülü ne yapar?
Kalman filtreleme tekniğini kullanarak; GNSS (ister GAMIT çıktısı, isterse SINEX formatına çevrilmiş farklı analiz yazılımlarına ait çıktılar), VLBI ve SLR çözümlerini (İstasyon Koordinatları ile varyans-kovaryans matrisleri, Yer Dönme Parametreleri, Yörünge Parametreleri) birleştirir, standart sapma değerleri ile birlikte hassas konum ve hızları hesaplar.
GAMIT/GLOBK ile Multi-GNSS çözüm yapılabiliyor mu?
GAMIT ile GNSS çözümleri her bir uydu sistemi için ayrı ayrı yapılır ve daha sonra GLOBK aşamasında birleştirilir. Bunun için, “sh_gamit” komutunda “-gnss” argümanı ve devamında ilgili uydu sisteminin harfi bulunması yeterlidir. Söz konusu harfler; G (GPS), R (GLONASS), E (Galileo), C (BeiDou/COMPASS), J (QZSS) ve I (IRNSS). Uydu sistemlerine ait yörünge bilgileri için CODE (Center for Orbit Determination in Europe) Multi-GNSS yörüngeleri kullanılabilir. Sonuç olarak, GPS+Galileo veya Galileo+GLONASS+GPS gibi birlikte bir çözüm değil, her bir uydu sistemini ayrı çözerek GLOBK aşamasında sonradan birleştirir.
Zaman serilerinden kaba hatalı verileri nasıl ayıklayabilirim?
Matlab’de hazırlanmış bir yardımcı program olan “tsview” (http://www-gpsg.mit.edu/~tah/GGMatlab/GGMatlab_mfiles.tar) ile yazılım tarafından oluşturulan koordinat zaman serisi dosyaları incelenebilir, kaba hatalı olduğu değerlendirilen noktalar hangi günde ise editlenir ve “kaba_hatalar.eq” gibi bir dosyaya çözümden atılması maksadıyla kaydedilir. Yazılım kaba hatalı günler için tekrar çalıştırılır ve sonrasında kaba hatalı günler kalmayıncaya kadar yapılan işlemler tekrar edilir.
GAMIT/GLOBK ile ilgili dokümantasyona nereden ulaşırım?
GAMIT/GLOBK ile ilgili daha fazla ama Türkçe bilgiye nasıl ulaşırım?
Yazılımla ilgili her türlü sorularınız için buraya tıklayarak bize ulaşabilirsiniz.
Ayhan CİNGÖZ
