Merhaba, bu hafta arkeolojik haritacılık ve yüzey araştırmalarında saptanan bulguların konumlarının nasıl hızlı ve kolay şekilde belgelenebildiğine göz atacağız. Arkeolojik haritacılık ve yüzey araştırmalarında GNSS kullanımı nasıl olmalıdır?
Son yıllarda sosyal bilimlerin çeşitli alanlarında dijitalleşme ile ilişkili farklı kavramların bilimsel araştırma yöntemlerine dâhil olduğunu gözlemlemekteyiz. Bu bağlamda arkeoloji bilimi içinde gerçekleştirilen projelerde, dijital arkeoloji ile belgeleme ve araştırma son yıllarda yapılan projelerde olmazsa olmaz başlıklar arasında yer almaktadır. Arkeolojik araştırmalar sırasında ortaya çıkan materyallerin belgelenip yorumlanması ve tutarlılığı, geçmişteki belgeleme yöntemleriyle karşılaştırıldığında açık şekilde hızlı, kolay ve stabil sonuçlar vermektedir.
Arazi ölçüm tekniklerinde geçmişten günümüze baktığımızda, Antik Yunan, Çin ve Mısır uygarlıklarında, su kanalları, eğim hesaplama, planlı sokaklar, mimari yapıların inşası için Groma, korobat, dioptra, hodometre gibi farklı ölçü aletleri geliştirmişler ve uzun yıllar bunlara benzer aletler kullanılmıştır. M.S 17 yılında, Circumferentor ve hemen sonrasında çıkan teodolitin popülerliği ve gelişme evreleri ile Total Station doğmuştur.
Dijital Dünya, uydular, teknolojik yenilikler ile 1990’lı yıllarda GNSS (Global Navigation Satellite Systems-Küresel Navigasyon Uydu Sistemleri) ile RTK (Real Time Kinamatic) Gerçek Zamanlı Kinematik) ölçme tekniğinin ortaya çıkması ve bu uygulamalardan elde edilen deneyimler sonrasında gerçek zamanlı GNSS ağları (Network RTK) ortaya çıkmıştır. Türkiye genelinde kullanılan Ağ-RTK sisteminin adı; TUSAGA-Aktif
GNSS’in kullanıldığı alanlardan biri ise Arkeolojik yüzey araştırmaları ve kazılar olmuştur. Bu tür projelerde, Total Station ile koordinatı bilinen sabit nokta (Nirengi, Poligon Noktası) arama, Total Station kurup açı, kenar ölçme ardından koordinat hesaplama ve iki kişinin çalışma zorunluluğu gibi iş yükünü artıran çalışmayı, GNSS daha kolay, hızlı ve tek kişi ile ve gerçek zamanda, santimetre doğruluğunda yapabilmektedir.
Arkeolojik yüzey araştırmalarında dijital araştırma yöntemleri ile incelenen coğrafyanın farklı özelliklerini tanımlamaya, araştırılan bölgede potansiyel arkeolojik buluntu alanlarının tespit edilmesine, tespit edilen alanın çevredeki diğer coğrafi faktörlerle ilişkisinin anlaşılmasına hızlı bir şekilde çözüm sunmaktadır. GNSS kullanımı ve GNSS arkeolojik yüzey buluntularının alan içindeki dağılımı ve yoğunluğunun ortaya konmasına yönelik farklı veriler sunmaktadır. Arkeolojik yüzey araştırmalarında dijital çalışmalar, kazı çalışmaları öncesinde alanın arkeolojik özelliklerinin anlaşılmasıyla ilgili önemli verilerin elde edilmesi ve değerlendirilmesi sürecinde öne çıkmaktadır.
GNSS kullanımı ve teknolojisi, yerleşim yerleri, avlak yerleri, buluntu çeşitleri, barınak ve kamp alanları arasında mesafenin harita üzerinde ortaya konması ve arkeolojik alandaki her bir buluntu konumunun elde edilerek KML formatında kayıt edilmesi sonucunda, alandaki buluntu dağılımının haritalar üzerinde gösterilip analiz edilmesi, yapı kalıntılarından nokta koordinatları ölçülüp CAD ortamlarında çizim yapılmasında ve araştırma yapılan alanların sonraki yıllarda koordinatlara göre tekrar gidilerek araştırılması için kullanılmaktadır.
*Yüzey Araştırmasında GNSS ile Nokta Alımı Yapılan Buluntuların Dağılım Örneği.
Arkeolojik harita üretimi ve konum bilgisisin 3-4 santimetre doğruluğunda anında belirlenebildiği ve benim de kullandığım TERSUS LUKA GNSS alıcısı; Zorlu saha koşulları için IP68 derecesinde suya ve toza dayanıklı, küçük ve hafif, taşıması ve çalıştırması kolay yeni nesil bir GNSS RTK sistemidir. Kalibrasyon gerektirmeyen, manyetik bozulmalardan etkilenmeyen eğim dengeleme işlevini destekler. Tesviye direği gerekli değildir. Dahili yüksek performanslı çoklu küme ve çoklu frekans GNSS kartı ile LUKA GNSS Alıcısı, stabil ve yüksek doğrulukta sinyal algılama sağlar. Yüksek performanslı anten, ilk düzeltme süresini (TTFF) hızlandırır ve parazit önleme performansını iyileştirir. 7000 mAh kapasiteli dahili bataryası sayesinde 4G/3G/2G ağlarda ve Gezici Radyo modunda 19 saate kadar saha çalışmasına olanak sağlar. Yerleşik UHF radyo modülü uzak mesafe iletişimi destekler. Sağlam muhafazası ekipmanı zorlu ortamlardan korur.
Tersus LUKA‘nın genel özelliklerini aşağıda bulabilirsiniz;
Çoklu uydu ve frekans desteği:GPS L1/L2/L5, GLONASS U/U, BeiDou B1i/B2i/B3i/B1C/B2a, Galileo E1/E5a/E5b, QZSS L1/L2/L5
1568 kanal desteği.
410-470MHz UHF radyo(1), 4G, WI-FI, Bluetooth, NFC.
Kalibrasyon gerektirmeyen eğil ölçebilme ve manyetik bozulmalara dayanıklılık.
8 GB dahili hafıza.
19 saate kadar pil ömrü(2 adet).
Tersus Caster Service’e (TCS) ücretsiz abonelik: düzeltme verilerini Luka Base’den Rover’a iletme imkanı.
Bir sonraki blog yazımızda görüşmek üzere. Hepinize şimdiden iyi bayramlar diliyoruz.
Çağrı SARIKAYA
