Bu haftaki blog yazımızda, GNSS uygulamalarında anten yüksekliği ölçerken karşımıza çıkan ve birbirine karıştırılabilen kavramları ele alacağız.
Anten Faz Merkezi (APC) neresidir?
Anten Faz Merkezi, GNSS sinyallerinin antendeki elektronik alım noktasının yeridir. Fiziksel ölçülebilen bir nokta olmayıp, gelen uydu sinyalinin yönüne ve yükseklik açısına bağlı olarak değişebilen bir bölgedir. Bu nedenle, anten kalibrasyonu değerleri faz hızlanması veya gecikmesinin bir haritası gibi düşünülebilir. Bu değerlerin dikkate alınmaması santimetre mertebesinde hataya yol açabilir.
Faz merkezi düzeltme değerleri ANTEX (Antenna Exchange Format) formatında ve text yapısında mevcuttur. Güncel dosya (igs20.atx) https://files.igs.org/pub/station/general/ adresinden indirilebilir. 02 Ekim 2022 tarihinde IGS tarafından yayınlanan IGS20 referans çerçevesi ile birlikte uyumluluk bakımından güncel dosyanın kullanılması doğru olur. Bu dosyada sadece bizlerin ölçüm yaptığı GNSS antenleri değil; GPS, GLONASS, GALILEO, Beidou, QZSS ve IRNSS uydu antenlerine ait düzeltme değerleri de bulunur. Örneğin “TRSAX4E02 NONE” kodlu Tersus antene ilişkin Geo++ tarafından yapılmış robot kalibrasyon değerleri dosyada şekildeki gibi yer almaktadır.
Anten Referans Noktası (ARP) neresidir?
GNSS antenin en alt yüzeyidir. Fiziksel bir noktadır. Anten yükseklik ölçümleri bu noktaya yapılır. Antene ait ARP ve diğer fiziki özelliklere yani boyutlarına “antenna.gra” dosyasından bakılabilir. files.igs.org/pub/station/general/antenna.gra.
Anten yükseklikleri ölçümü nereye yapılır?
Arazi ölçümlerinde anten yüksekliğinin her zaman ARP’ye yapılması önerilir. Jalon kullanıldığında jalon boyu doğrudan alınabilir. Ölçümlerde insan hatasını en aza indirmek amacıyla tüm ölçüler aynı jalon yüksekliğinde (Örn: 2.00 metre) yapılabilir. Eğik ölçüm yapıldığında ise anten yarıçapı dikkate alınarak dik mesafe hesaplanır. APC yüksekliğine getirilmesi işi kullanılan yazılıma bırakılır. Anten faz merkezi değerleri önceden tanıttırılmış bir yazılımda bu işlem otomatik hesaplanır. Statik yapılan gözlemlerde ise bir adet GNSS ölçüm karnesi düzenlenmesi çok faydalıdır. Bu karnede yükseklik ölçümünün nasıl yapıldığı çizilerek ya da önceden çizilmiş grafik işaretlenerek gösterilir ve ölçüm değerleri kalemle yazılır. Bu karne çok değerli olup, arazide ölçüm esnasında doldurulur, sonradan temize geçilmez.
Kuzey Referans Noktası (NRP) nedir?
Çok fazla dikkat edilmese de, özellikle statik ölçümlerde GNSS antenleri kuzeye yönlendirilmelidir. Çünkü kalibrasyonlar antenin gerçek kuzeye yönlendirilmiş bir konumdayken elde edilmiş değerleri içerir. Her antenin kuzeye nasıl yönlendirileceği ise bellidir. Üretici firmalar anten üzerindeki fiziksel bir noktayı NRP olarak belirtirler. Bu bazen antenin takılacağı konektör olurken bazılarında anten üzerinde belirtilmiş bir kuzey işareti veya alıcı anten bütünleşik cihazlarda bulunan gösterge ekranıdır.
Tersus GNSS antenlerinin tümü NGS sayfasında tanımlıdır.
Radome nedir?
Antenlerin üzerine monte edilen, genelde yuvarlak veya konik yapıda olan bir fanustur. Antenin üzerinde radome olup olmaması faz merkezi açısından milimetre mertebesinde farkeder. Antene radome takılı ise anten faz merkezi kalibrasyon değerleri bu radoma göre tanımlanmış olmalıdır. Radome kodları (HXCM, CNTS, UNAV vb.) IGS tarafından tanımlanmış olmalı, radome yoksa “NONE” olarak belirtilmelidir. Alıcı ve antenin IGS tarafından tanımlanmış ismi (kodu) “rcv_ant.tab” dosyasından öğrenilebilir. https://files.igs.org/pub/station/general/rcvr_ant.tab
Özetle, bir GNSS ölçümünde genelde en çok yapılan iki hata; nokta üzerinde hassas merkezleme yapılamaması ve anten yüksekliğinin hatalı ölçümüdür. Statik gözlemlerde yüksekliği ölçüme başlamadan önce ve sonra olmak üzere ve her seferinde üç farklı noktadan mm duyarlığında ölçmek, her ölçüm için sahada elle gözlem karnesi doldurmak, tüm ölçüleri ARP’ye yapmak, mümkün olduğunca aynı jalon yüksekliği ile çalışmak hata olasılığını azaltacaktır.
Sefa ER
